ఉత్తర భారతదేశానికి రక్షణ కవచంలా, పర్యావరణ ఊపిరితిత్తులుగా పిలువబడే ఆరావళి పర్వత శ్రేణుల భవిష్యత్తు ఇప్పుడు దేశవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశంగా మారింది. మైనింగ్ మాఫియా మరియు మారుతున్న ప్రభుత్వ నిర్వచనాల మధ్య ఈ పురాతన పర్వతాలు ఉనికిని కోల్పోయే ప్రమాదంలో పడ్డాయి. ఈ నేపథ్యంలో, సుప్రీంకోర్టు సోమవారం (డిసెంబర్ 29, 2025) ఒక కీలక నిర్ణయాన్ని వెలువరించింది.
వివాదం ఏమిటి?
కేంద్ర పర్యావరణ శాఖ ఇటీవల ఆరావళి పర్వతాలకు సంబంధించి ఒక కొత్త నిర్వచనాన్ని ప్రతిపాదించింది. దీని ప్రకారం, 100 మీటర్ల కంటే తక్కువ ఎత్తు ఉన్న కొండలను ఆరావళి పరిధిలోకి చేర్చకూడదని పేర్కొంది. ఈ నిబంధన అమలైతే, ఢిల్లీ-ఎన్సీఆర్, హర్యానా మరియు రాజస్థాన్లలోని మెజారిటీ పర్వత ప్రాంతాలు రక్షణ పరిధిని కోల్పోతాయి. దీనివల్ల ఆ ప్రాంతాల్లో మైనింగ్ మరియు రియల్ ఎస్టేట్ కార్యకలాపాలు యథేచ్ఛగా సాగే అవకాశం ఉందని పర్యావరణవేత్తలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.
సుప్రీంకోర్టు తాజా ఆదేశాలు:
నవంబర్లో ఇచ్చిన పాత తీర్పును సుప్రీంకోర్టు ప్రస్తుతం నిలిపివేసింది. ప్రధాన న్యాయమూర్తి నేతృత్వంలోని బెంచ్ ఈ క్రింది కీలక ఆదేశాలను జారీ చేసింది:
- మైనింగ్పై నిషేధం: ఆరావళి ప్రాంతంలో కొత్తగా మైనింగ్ లీజులు ఇవ్వడాన్ని పూర్తిగా నిషేధించింది.
- సుమోటోగా స్వీకరణ: పర్యావరణ విధ్వంసంపై కోర్టు స్వచ్ఛందంగా విచారణ చేపట్టింది.
- నిపుణుల కమిటీ: ఆరావళి పర్వతాల శాస్త్రీయ నిర్వచనం మరియు వాటి రక్షణపై అధ్యయనం చేసేందుకు ఒక ఉన్నత స్థాయి నిపుణుల కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించింది.
ఆరావళి పర్వతాలు కేవలం రాళ్ల గుట్టలు మాత్రమే కావు ఇవి:
- థార్ ఎడారి విస్తరణను అడ్డుకుంటాయి: ఈ పర్వతాలు లేకపోతే ఎడారి ఇసుక గాలులు ఢిల్లీ మరియు పక్క రాష్ట్రాలకు విస్తరిస్తాయి.
- భూగర్భ జలాలు: ఇవి సహజ జలవనరులుగా పనిచేస్తూ భూగర్భ జల మట్టాన్ని కాపాడతాయి.
- వన్యప్రాణులు: చిరుతపులులు, నక్కలు మరియు అనేక అరుదైన పక్షి జాతులకు ఇవి నివాసం.
ప్రభుత్వ నిర్ణయాలకు వ్యతిరేకంగా రాజస్థాన్, హర్యానా ప్రాంతాల్లో భారీ నిరసనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. పర్యావరణ ప్రేమికులు మరియు విపక్షాలు ‘సేవ్ ఆరావళి’ పేరుతో ఉద్యమాన్ని ఉధృతం చేశాయి. సోనియా గాంధీ వంటి నాయకులు సైతం ఇది ప్రకృతి సంపదకు ‘డెత్ వారెంట్’ అని విమర్శించారు.
పర్యావరణం మరియు అభివృద్ధి మధ్య సమతుల్యత దెబ్బతింటే అది మానవాళి మనుగడకే ముప్పు. ఆరావళి విషయంలో సుప్రీంకోర్టు జోక్యం కొంత ఊరటనిచ్చినప్పటికీ, పక్కా ప్రణాళికతో ఈ గ్రీన్ లంగ్స్ను కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత ప్రభుత్వంపై ఉంది.